Wat is een algemeen (algemene) opsporingsambtenaar?
- Hanjo Mastenbroek
- 6 nov 2025
- 4 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 8 nov 2025
Een algemeen (algemene) opsporingsambtenaar is een persoon die op basis van de wet bevoegd is om alle strafbare feiten op te sporen. Dat klinkt overzichtelijk, maar in de praktijk roept het vaak vragen op: wie valt er precies onder? En wat mag zo iemand wel of niet doen?
Om die vragen goed te beantwoorden, kijken we naar de wet, maar vooral ook naar wat dit betekent in de dagelijkse praktijk. Denk aan politieagenten, marechaussees en ambtenaren van bijzondere opsporingsdiensten. Niet iedereen binnen deze organisaties is automatisch bevoegd, en dat is belangrijk om te weten.
Wat staat er in de wet?
De bevoegdheid van algemene opsporingsambtenaren is wettelijk geregeld. De wet bepaalt wie deze titel mag dragen en op basis waarvan zij mogen optreden. Belangrijk hierbij is dat ze belast zijn met de uitvoering van de politie- of opsporingstaak en dat dit is vastgelegd in een formele aanstelling.
De wet omschrijft het als volgt:
Artikel 141 Wetboek van Strafvordering
Met de opsporing van strafbare feiten zijn belast:
a. de officieren van justitie;
b. de ambtenaren van politie, bedoeld in artikel 2, onder a, van de Politiewet 2012, en de ambtenaren van politie, bedoeld in artikel 2, onder c en d, van die wet, voor zover zij zijn aangesteld voor de uitvoering van de politietaak;
c. de door Onze Minister van Justitie en Veiligheid in overeenstemming met Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangewezen ambtenaren van de Koninklijke Marechaussee.
De bevoegdheid van algemene opsporingsambtenaren is wettelijk geregeld. De wet bepaalt wie deze titel mag dragen en op basis waarvan zij mogen optreden. Belangrijk hierbij is dat ze belast zijn met de uitvoering van de politie- of opsporingstaak en dat dit is vastgelegd in een formele aanstelling.
De wet maakt duidelijk dat het niet gaat om 'iemand die toevallig bij de politie werkt', maar om specifiek aangewezen functionarissen. En dat onderscheid is essentieel.
Wie zijn algemene opsporingsambtenaren?
In de praktijk vallen onder algemene opsporingsambtenaren onder meer de volgende groepen:
Officieren van justitie
Politieambtenaren die zijn aangesteld voor de uitvoering van de politietaak
Aangewezen militairen van de Koninklijke Marechaussee
Ambtenaren van bepaalde bijzondere opsporingsdiensten
Zij mogen optreden bij elk strafbaar feit. Of het nu gaat om diefstal, fraude, mishandeling of iets complexers als milieucriminaliteit of witwassen, hun bevoegdheid is in beginsel niet beperkt tot een specifieke categorie strafbare feiten.
Dat betekent niet dat iedereen binnen deze organisaties automatisch bevoegd is. Alleen wie formeel is aangesteld voor de uitoefening van politietaken of opsporingsbevoegdheid heeft gekregen, valt onder deze noemer.
Praktijkvoorbeeld 1: Een wijkagent op heterdaad
Stel je voor: een wijkagent loopt door een winkelstraat en ziet dat een jongere een jas steelt. De agent houdt hem staande, vraagt om identificatie en schrijft ter plekke een proces-verbaal. Dit mag, omdat de wijkagent aangesteld is voor de uitvoering van de politietaak en dus bevoegd is als algemene opsporingsambtenaar.
Praktijkvoorbeeld 2: Marechaussee op Schiphol
Een marechaussee houdt tijdens een controle op Schiphol een passagier aan die wordt verdacht van het smokkelen van verdovende middelen. De marechaussee is aangewezen voor politietaken en mag dus zelfstandig optreden, het lichaam fouilleren en het onderzoek opstarten. Dat maakt hem tot een algemene opsporingsambtenaar.
Welke bevoegdheden horen daarbij?
Algemene opsporingsambtenaren beschikken over diverse bevoegdheden, zoals:
Het staande houden en aanhouden van verdachten
Het verrichten van onderzoek aan kleding en lichaam
Het betreden van plaatsen ter inbeslagneming of waarneming
Het opmaken van processen-verbaal
Het verzamelen van bewijsstukken voor het strafproces
Ze mogen dus relatief vergaand ingrijpen, mits binnen de wettelijke kaders. En dat “mits” is cruciaal, want de wet stelt duidelijke grenzen aan wat wel en niet mag.
Waar liggen de grenzen?
Ook algemene opsporingsambtenaren zijn gebonden aan de regels van het strafproces. Zo mogen ze:
Alleen optreden als er sprake is van een strafbaar feit
Niet buiten hun aanstelling of taakgebied werken
Geen bevoegdheden toepassen zonder wettelijke grondslag
Geen disproportioneel geweld gebruiken
Als een ambtenaar handelt zonder geldige aanstelling, of buiten zijn bevoegdheid treedt, kunnen de gevolgen groot zijn. Denk aan bewijs dat niet wordt toegelaten, of zelfs aan het niet-ontvankelijk verklaren van het Openbaar Ministerie.
Wat betekent dit in de praktijk?
Voor organisaties betekent dit: de aanstelling moet kloppen, en de rol moet helder zijn. Als een medewerker opsporingsbevoegdheden uitoefent zonder formele basis, kan dat juridische gevolgen hebben. Denk aan tuchtmaatregelen, maar ook aan gevolgen voor een lopende strafzaak.
Voor burgers of bedrijven betekent dit: als een ambtenaar optreedt als opsporingsambtenaar, mag je verwachten dat hij daar bevoegd toe is. Tegelijkertijd kun je, als je twijfelt aan de bevoegdheid, altijd om legitimatie en instructie vragen. In het kader van rechtsbescherming is dat volkomen normaal.
Wat gebeurt er bij onbevoegd optreden?
Als iemand zonder de juiste bevoegdheid optreedt, dan heeft dat gevolgen. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer een vrijwillige politieagent een verdachte aanhoudt, terwijl hij op dat moment geen politietaak vervult. Het bewijs dat zo wordt verkregen, kan onrechtmatig zijn. De rechter kan dan besluiten het uit te sluiten, of het Openbaar Ministerie niet-ontvankelijk verklaren.
Juist daarom is het zo belangrijk dat bevoegdheid niet alleen op papier klopt, maar ook op het moment van optreden aantoonbaar is.
Let op: Een beroepspolitieagent is 24/7 opsporingsbevoegd omdat zijn aanstelling voor de politietaak nooit “pauzeert”, en omdat de Hoge Raad erkent dat hij ook buiten dienst als opsporingsambtenaar optreedt.
FAQ
Wie zijn algemene opsporingsambtenaren?
Officieren van justitie, politieambtenaren met politietaak, marechaussees met politietaak en bepaalde ambtenaren van opsporingsdiensten.
Zijn vrijwilligers ook opsporingsambtenaren?
Soms. Alleen als zij formeel zijn aangesteld voor politietaken. Anders niet.
Wat als iemand optreedt zonder bevoegdheid?
Dan kunnen handelingen onrechtmatig zijn. Bewijs kan worden uitgesloten, en het OM kan niet-ontvankelijk worden verklaard.
Mag een opsporingsambtenaar alle feiten opsporen?
Ja, als hij onder de noemer van “algemeen” valt. De bevoegdheid is dan breed, maar moet wel binnen de wet worden uitgeoefend.
