Wat is een bestuursorgaan?
- Hanjo Mastenbroek
- 21 sep 2025
- 3 minuten om te lezen
Een bestuursorgaan is volgens de Algemene wet bestuursrecht (Awb) een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of een persoon of college met enig openbaar gezag. In simpele woorden: het is de overheid of een instantie die bevoegdheden heeft om regels vast te stellen of beslissingen te nemen die voor burgers bindend zijn.
In dit artikel krijg je inzicht in:
de wettelijke definitie van bestuursorgaan
het onderscheid tussen a‑ en b‑bestuursorganen
uitzonderingen in de wet
concrete praktijkvoorbeelden van toezichthouders
de juridische en praktische gevolgen
Wettelijke definitie van bestuursorgaan
Volgens artikel 1:1 van de Awb:
Onder bestuursorgaan wordt verstaan:a. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, ofb. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
Daarnaast zijn er organen die expliciet zijn uitgesloten, zoals de Staten-Generaal, de rechterlijke macht en de Nationale ombudsman.
A- en B-bestuursorganen: wat is het verschil?
In gewone taal:
A-bestuursorganen zijn overheidsinstanties zoals gemeenten, provincies en ministeries.
B-bestuursorganen zijn private personen of instellingen die door de overheid bevoegdheden hebben gekregen om publiekrechtelijke taken uit te voeren.
Overzicht: verschillen tussen A- en B-bestuursorganen
Kenmerk | A-bestuursorgaan | B-bestuursorgaan |
Publiekrechtelijke rechtspersoon | Ja | Nee |
Bevoegdheden via wet | Ja | Ja, specifiek toegekend |
Regels bestuursrecht altijd van toepassing | Ja | Alleen bij openbaar gezag |
Voorbeeld | Gemeente, burgemeester | APK-keurmeester, woningcorporatie |
Verdieping
A-bestuursorganen vallen altijd onder het bestuursrecht. B-bestuursorganen slechts op momenten dat zij daadwerkelijk openbaar gezag uitoefenen. Denk aan een garagehouder die een APK-keuring uitvoert: op dat moment functioneert hij als bestuursorgaan.
Zie ook de uitleg op Bestuursrecht in Beeld.
Wie zijn géén bestuursorgaan?
Sommige instanties met overheidsfuncties zijn expliciet uitgesloten van het bestuursorgaanbegrip in de Awb, zoals:
De Staten-Generaal en parlementaire commissies
Rechterlijke colleges zoals de Hoge Raad
De Nationale ombudsman
De Algemene Rekenkamer
De Raad van State
Toch kunnen deze instanties soms toch bestuursorgaan zijn, bijvoorbeeld als werkgever van ambtenaren. Dit is geregeld in lid 3 van artikel 1:1 Awb.
Voorbeelden
De Nationale ombudsman is in principe geen bestuursorgaan, maar als hij besluiten neemt als werkgever van ambtenaren, geldt de Awb wél.
De Raad van State is een rechtsprekend orgaan, maar bij beslissingen over personeelszaken kan hij toch als bestuursorgaan optreden.
Praktijkvoorbeelden van bestuursorganen
Hieronder enkele herkenbare voorbeelden van bestuursorganen, met name toezichthoudende autoriteiten:
NVWA – controleert voedsel- en productveiligheid. Treedt op met bevoegdheden als inspectie, gegevensvordering en sanctieoplegging.
ACM – handhaaft mededingingsregels, keurt fusies goed of af, legt boetes op.
ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) – controleert transportveiligheid, milieuwetgeving en vergunningen.
APK-garagehouder – alleen bestuursorgaan tijdens het uitvoeren van de keuring.
Toegepaste voorbeelden
De NVWA inspecteert een restaurant en besluit een waarschuwing te geven wegens slechte hygiëne. Dit is een bestuursbesluit: bezwaar en beroep zijn mogelijk.
Een burger laat zijn auto APK-keuren en krijgt afkeuring. De garagehouder is op dat moment bestuursorgaan, en de burger kan in bezwaar tegen de beslissing.
Zie ook deze praktische uitleg op Kenniscentrum Handhaving.
Wat zijn de gevolgen als je een bestuursorgaan bent?
Wanneer een instantie als bestuursorgaan wordt aangemerkt, heeft dat juridische gevolgen:
Check: gevolgen van het bestuursorgaan zijn
Procedures moeten voldoen aan de Awb (beslistermijnen, motivering, hoorplicht)
Burgers kunnen bezwaar maken en beroep instellen
Er geldt informatieplicht en transparantie
Beleidsregels moeten worden gepubliceerd
Handhaving moet zorgvuldig en proportioneel zijn
Toelichting
Een bestuursorgaan moet zich houden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zoals zorgvuldigheid, evenredigheid en motiveringsplicht. Dit waarborgt rechtszekerheid voor burgers en duidelijke spelregels voor de overheid.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat betekent ‘enig openbaar gezag’?
Dat een instantie bevoegd is om bindende beslissingen te nemen voor burgers, zoals vergunningverlening of handhaving.
Is de politie een bestuursorgaan?
Ja, bij bestuursrechtelijke taken zoals verkeershandhaving. Niet bij opsporingstaken in het strafrecht.
Kan een particulier bestuursorgaan zijn?
Ja, als hij bevoegdheden krijgt op basis van wet of regeling, zoals bij APK-keuringen.
Zijn universiteiten bestuursorganen?
Ja, want zij zijn publiekrechtelijke rechtspersonen met bestuursbevoegdheden.
Bronnen