Arbeidsinspectie treft illegale arbeid bij autobedrijven in Zwolle
- Hanjo Mastenbroek
- 4 mrt
- 6 minuten om te lezen
Controle op industrieterrein in Zwolle
Bij controles van auto en autoschadebedrijven in Zwolle heeft de Nederlandse Arbeidsinspectie meerdere werknemers aangetroffen die niet in Nederland mogen werken. Zij verrichtten werkzaamheden zonder geldige tewerkstellingsvergunning bij ondernemingen die zich bezighouden met verkoop, verhuur, onderhoud en reparatie van voertuigen. Daarmee zou sprake zijn van een overtreding van de Wet arbeid vreemdelingen.
De controles vonden onaangekondigd plaats op een industrieterrein waar verschillende autobedrijven zijn gevestigd. Bij de start van een van de inspecties verlieten twee werknemers het pand. Zij zijn later alsnog gehoord over hun werkzaamheden en werkervaringen. In de praktijk zie je vaker dat werknemers zich tijdens controles terughoudend opstellen, zeker wanneer hun verblijfsstatus of arbeidspositie kwetsbaar is.
Volgens de Arbeidsinspectie werden tijdens de bezoeken meerdere overtredingen of vermoedens van overtredingen vastgesteld op het gebied van eerlijk werk. Zo ontbraken bij diverse ondernemingen deugdelijke arbeidstijdenregistraties. Dat klinkt administratief, maar eigenlijk is het fundamenteler dan dat. Zonder inzicht in gewerkte uren valt immers niet goed te controleren of rusttijden worden nageleefd of structureel te lang wordt gewerkt.
Daarnaast verklaarden enkele werknemers dat zij te weinig of zelfs helemaal niet betaald kregen voor hun werkzaamheden. Bij een andere onderneming zou het loon contant zijn uitbetaald. Dat is op zichzelf niet per definitie verboden, maar in combinatie met het ontbreken van een transparante loonadministratie roept het vragen op over naleving van de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag.
Onveilig werken en stillegging van werkzaamheden
Naast kwesties rondom arbeid en beloning troffen inspecteurs ook onveilige situaties aan op de werkvloer. In één bedrijf zijn de werkzaamheden stilgelegd. Dat gebeurt niet lichtvaardig. Een stillegging wordt doorgaans ingezet wanneer sprake is van een ernstig en direct gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers.
Bij meerdere andere ondernemingen zijn verbetertrajecten gestart. Werkgevers zijn wettelijk gehouden om te zorgen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Denk aan het veilig opslaan van gevaarlijke stoffen, het correct gebruiken van hefbruggen of het voorkomen van blootstelling aan schadelijke dampen in slecht geventileerde werkplaatsen. Stel je voor dat een monteur dagelijks werkt met oplosmiddelen zonder adequate afzuiging. Dat lijkt misschien een detail, maar op lange termijn kan dat grote gezondheidsrisico’s meebrengen.
Illegale huisvesting op de werkplek
Inspecteurs constateerden bovendien elf illegale slaapplekken bij vier verschillende ondernemingen. Het ging om slaapvoorzieningen op de werkplek zelf. Handhaving op dit punt ligt bij de gemeente, omdat het gebruik in strijd is met het geldende omgevingsplan.
De gemeente Zwolle heeft aangekondigd een last onder dwangsom op te leggen om de overtredingen te beëindigen. Slapen op de werkplek kan een signaal zijn van afhankelijkheid of zelfs arbeidsuitbuiting, al moet per situatie zorgvuldig worden gekeken naar de feiten en omstandigheden. Het enkele aantreffen van een bed is op zichzelf nog geen bewijs van uitbuiting, maar in samenhang met andere factoren kan het aanleiding zijn voor nader onderzoek.
Samenwerking tussen toezichthouders
De controles zijn uitgevoerd in samenwerking met de gemeente, de omgevingsdienst, de politie, de Belastingdienst, het UWV en de Douane. Dergelijke integrale controles komen vaker voor in sectoren waar risico’s op onderbetaling, illegale tewerkstelling of fiscale onregelmatigheden bestaan.
De gedachte daarachter is dat misstanden zelden op één terrein spelen. Arbeidsrechtelijke overtredingen kunnen samenhangen met fiscale kwesties of strijdig gebruik van bedrijfsruimten. Door informatie te bundelen ontstaat een completer beeld van wat er feitelijk gebeurt.
De Arbeidsinspectie benadrukt tot slot het belang van het melden van misstanden. Wie signalen heeft van oneerlijke, onveilige of ongezonde werkomstandigheden kan daarvan melding maken. In veel gevallen komt toezicht mede tot stand naar aanleiding van dergelijke signalen.
Juridisch kader: Wet arbeid vreemdelingen, Arbeidstijdenwet en Wet minimumloon
Na het nieuws rijst vanzelf de vraag wat dit juridisch betekent. Welke normen zijn hier precies in het geding en wat zijn de mogelijke gevolgen voor ondernemingen?
Wet arbeid vreemdelingen
De Wet arbeid vreemdelingen heeft als uitgangspunt dat een werkgever geen vreemdeling arbeid mag laten verrichten zonder geldige tewerkstellingsvergunning of gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid. Dit volgt uit artikel 2 lid 1 Wav. Het verbod richt zich tot de werkgever. Dat betekent dat de verantwoordelijkheid primair bij de onderneming ligt, ook wanneer een tussenpersoon of uitzendconstructie wordt gebruikt.
In de praktijk zie je dat onduidelijkheid over verblijfsdocumenten of identiteitsbewijzen snel kan ontstaan, zeker bij internationale arbeidskrachten. Toch is de verificatieplicht strikt. Werkgevers moeten vooraf controleren of iemand in Nederland mag werken en zo nodig een vergunning aanvragen. Het niet naleven van deze verplichting kan leiden tot een bestuurlijke boete. De hoogte daarvan is vastgelegd in beleidsregels en kan per werknemer aanzienlijk zijn.
Belangrijk is dat het hier gaat om een zogenoemde risicoaansprakelijkheid. De intentie van de werkgever speelt in beginsel geen doorslaggevende rol. Ook als een werkgever stelt niet op de hoogte te zijn geweest van de onrechtmatige tewerkstelling, kan toch een boete worden opgelegd. Wel kunnen omstandigheden aanleiding zijn voor matiging.
Arbeidstijdenwet
Het ontbreken van een deugdelijke arbeidstijdenregistratie raakt aan de Arbeidstijdenwet. Werkgevers zijn op grond van artikel 4:3 ATW verplicht een registratie bij te houden van arbeids en rusttijden. Die administratie moet zodanig zijn ingericht dat toezicht mogelijk is.
Zonder registratie kan niet worden vastgesteld of werknemers de maximale arbeidstijden overschrijden of onvoldoende rust krijgen. In sectoren waar piekdrukte voorkomt, zoals bij schadeherstel na extreme weersomstandigheden, ligt overschrijding van normen sneller op de loer. De wet stelt grenzen aan de maximale arbeidstijd per dienst en per week, mede ter bescherming van de gezondheid.
Overtreding van de ATW kan leiden tot bestuurlijke boetes. In sommige gevallen kan ook strafrechtelijke handhaving aan de orde zijn, afhankelijk van de ernst en de omstandigheden.
Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag
Werknemers die verklaren dat zij te weinig of niet zijn betaald, brengen de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag in beeld. Artikel 7 WML bepaalt dat de werkgever verplicht is ten minste het wettelijk minimumloon te betalen. Daarnaast bestaat op grond van artikel 15 WML recht op vakantiebijslag.
Contante betaling van loon is niet categorisch verboden, maar de WML vereist dat het loon giraal wordt betaald voor zover het het wettelijk minimumloon betreft, behoudens beperkte uitzonderingen. De gedachte daarachter is transparantie en controleerbaarheid. In de praktijk blijkt dat contante betalingen het toezicht bemoeilijken, zeker wanneer geen duidelijke loonstroken of urenregistraties aanwezig zijn.
Indien het wettelijk minimumloon niet wordt betaald, kan de Arbeidsinspectie een nabetalingsverplichting opleggen en een bestuurlijke boete vaststellen. Werknemers behouden daarnaast hun civielrechtelijke vorderingsrecht op achterstallig loon, gebaseerd op artikel 7:616 en verder van het Burgerlijk Wetboek.
Arbeidsomstandighedenwet en stillegging
Wanneer werkzaamheden zijn stilgelegd wegens gevaarlijke situaties, komt de Arbeidsomstandighedenwet in beeld. Artikel 3 Arbowet verplicht de werkgever tot het voeren van een beleid dat is gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden. Indien sprake is van ernstig gevaar voor personen kan een toezichthouder op grond van artikel 28 Arbowet het werk stilleggen.
Een stillegging is ingrijpend. De bedrijfsvoering wordt direct geraakt. Tegelijkertijd is het instrument bedoeld als ultimum remedium, wanneer minder vergaande maatregelen onvoldoende bescherming bieden.
Illegale huisvesting en omgevingsrecht
De aangetroffen slaapplekken vallen onder het omgevingsrecht. Het gebruik van bedrijfsruimte voor bewoning kan in strijd zijn met het geldende omgevingsplan. Gemeenten kunnen in dat geval handhavend optreden met een last onder dwangsom op grond van de Algemene wet bestuursrecht.
Dat betekent dat een onderneming een termijn krijgt om de overtreding te beëindigen, bij gebreke waarvan een geldsom wordt verbeurd. Ook hier geldt dat de beoordeling sterk afhankelijk is van de concrete situatie.
Praktische consequenties voor ondernemingen
Wat betekent dit alles voor de praktijk? Eigenlijk komt het neer op een combinatie van administratieve zorgvuldigheid en inhoudelijke naleving.
Ondernemingen in sectoren met internationale arbeidskrachten doen er verstandig aan hun verificatieproces zorgvuldig in te richten. Denk aan het kopiëren en controleren van identiteitsdocumenten, het bijhouden van vergunningen en het tijdig signaleren van verlopen documenten.
Daarnaast is een sluitende uren en loonadministratie essentieel. Niet alleen om boetes te voorkomen, maar ook om bij een controle direct inzicht te kunnen geven in de naleving. In de praktijk zie je dat juist onvolledige administratie aanleiding kan zijn voor verdiepend onderzoek.
Wat betreft arbeidsomstandigheden is het van belang dat risico inventarisaties actueel zijn en dat veiligheidsmaatregelen daadwerkelijk worden toegepast. Een hefbrug die technisch in orde is maar verkeerd wordt gebruikt, blijft een risico.
Tot slot kan integrale handhaving betekenen dat meerdere rechtsgebieden tegelijk in beeld komen. Een controle die begint bij arbeidsrecht kan eindigen bij fiscale of omgevingsrechtelijke vraagstukken. Dat vraagt om een brede blik binnen de organisatie.
FAQ
Wat is de Wet arbeid vreemdelingen?
De Wet arbeid vreemdelingen verbiedt werkgevers om vreemdelingen arbeid te laten verrichten zonder geldige tewerkstellingsvergunning of gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid. De verantwoordelijkheid ligt primair bij de werkgever.
Mag loon contant worden uitbetaald?
Contante betaling is niet volledig uitgesloten, maar voor het wettelijk minimumloon geldt in beginsel een verplichting tot girale betaling. Transparantie en controleerbaarheid staan daarbij centraal.
Wanneer mag de Arbeidsinspectie werk stilleggen?
Werk kan worden stilgelegd wanneer sprake is van ernstig gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers. Dit is geregeld in de Arbeidsomstandighedenwet.
Wat zijn de gevolgen van het ontbreken van een urenregistratie?
Zonder correcte arbeidstijdenregistratie kan niet worden vastgesteld of de Arbeidstijdenwet wordt nageleefd. Dit kan leiden tot bestuurlijke boetes en verscherpt toezicht.
